ICOMOS 11 maart: Publieksparticipatie in de Archeologie: van vrijwilligerswerk naar gedeelde besluitvorming

Beste leden en erfgoedliefhebbers, Op woensdag 11 maart is het weer tijd voor de maandelijkse ICOMOS Nederland lezing. Deze keer nemen Heleen van Londen (UvA & ICOMOS NL) en Juliette Staüdt (AWN 17) ons mee in de veranderende rol van vrijwilligers en lokale gemeenschappen in de archeologie.Archeologie is niet alleen het domein van professionals. De afgelopen jaren is er steeds meer aandacht voor de rol van lokale gemeenschappen en vrijwilligers. Tijdens deze lezingenavond verkennen we twee perspectieven op die ontwikkeling: Heleen van Londen (UvA/ICOMOS NL) over participatief onderzoek op Terschelling (CARE Schylge), en Juliette Staüdt (AWN 17) over de veranderende verhouding tussen professionals en amateurarcheologen sinds de jaren ’90. Samen bieden de lezingen een actueel beeld van de kansen én spanningen rond publieks- en erfgoedparticipatie.Meteen enthousiast? U kunt zich hier direct aanmelden. We hopen u daar te zien! De Lezingencommissie Ankie Peterses, Anna Louwerse, Daan Lavies, Emma Egberts, Jean-Paul Corten, Milou Derksen, en Remco Vermeulen

Publieksparticipatie in de Archeologie: van vrijwilligerswerk naar gedeelde besluitvorming

Waar opgravingen en archeologisch onderzoek vooral het domein zijn van professionals en instellingen, is er de laatste decennia steeds meer aandacht voor de rol van samenleving, lokale gemeenschappen en vrijwilligers. Internationale kaders zoals het Verdrag van Malta (1992) en vooral het Verdrag van Faro (2005) hebben deze bredere beweging verder vorm gegeven. Niet alleen het erfgoed, maar juist ook de mens en de betekenis die mensen aan erfgoed geven, komen centraal te staan. Dat roept nieuwe vragen op over zeggenschap, samenwerking, kennisdeling en verantwoordelijkheid. Tijdens deze lezingenavond staan twee perspectieven op die ontwikkeling centraal. In de eerste lezing maakt u kennis met erfgoedparticipatie in de archeologie aan de hand van een concreet voorbeeld: het participatieve onderzoek op Terschelling (CARE Schylge). Heleen van Londen (UvA en ICOMOS NL) vertelt over het project waarin eilanders, studenten en onderzoekers samen het verleden van het eiland in kaart brengen via veldverkenningen en maritieme survey. Daarbij gaat participatie nadrukkelijk verder dan “werken met vrijwilligers”: het draait om gedeelde keuzes over wat onderzocht en beschermd wordt, én om de maatschappelijke waarde die archeologie kan hebben, bijvoorbeeld op het vlak van welzijn. De tweede lezing zoomt in op de bredere veranderingen in het archeologische veld sinds de jaren ’90. Aan de hand van case studies en interviews schetst Juliette Staüdt (AWN 17) hoe de verdragen van Malta en Faro doorwerken op de verhoudingen tussen professionele archeologen en amateurarcheologen. Wat is er gewonnen door professionalisering en technologische ontwikkeling, en wat is er achtergebleven? Welke kansen bieden publieksarcheologie en actieve participatie om samen erfgoed te beschermen en beleid te beïnvloeden? En welke randvoorwaarden zijn nodig om die samenwerking ook in de toekomst duurzaam en effectief te maken? Samen bieden deze twee lezingen een actueel en realistisch beeld van de mogelijkheden én spanningen rond participatie in de archeologie, van praktijkervaring op locatie tot de structurele veranderingen in het werkveld en de implicaties daarvan voor behoud, onderzoek en betrokkenheid, zowel in situ als ex situ.

Programma 18h30 Maaltijd 19h30 Introductie door Jean-Paul Corten 19h35 Lezing “Participatie in de archeologie, een voorbeeld van Terschelling” door Heleen van Londen (UvA en ICOMOS NL) + vragen 20h15 Pauze 20h30 Lezing “Participatie van vrijwilligers in de archeologie 30 jaar na Malta” door Juliette Staüdt (AWN 17) + vragen 21h15 Einde De Lezingen Participatie in de archeologie, een voorbeeld van Terschelling – Heleen van Londen Sinds de introductie van het verdrag van Faro staat erfgoedparticipatie in toenemende mate in de aandacht, ook in de archeologie. In de lezing worden de contouren van deze nieuwe praktijk gepresenteerd die veel verder gaat dan het werken met vrijwilligers. In het verdrag staan mensen centraal en niet erfgoed, het wijkt daarmee af van alle eerdere erfgoedverdragen. Dat leidt tot een praktijk met meer zeggenschap over wat onderzocht en beschermd zou moeten worden en tot het inzetten van erfgoed als middel voor iets anders, bijvoorbeeld op het gebied van welzijn. Als voorbeeld wordt het meerjarige participatieve onderzoek op Terschelling belicht waar eilanders, studenten en onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam, de Vrije Universiteit en de RCE samenwerken om het verleden van het eiland in kaart brengen door middel van archeologische veldverkenningen en maritieme survey.

Participatie van vrijwilligers in de archeologie 30 jaar na Malta: twee case studies en interviews met amateur- en beroepsarcheologen over samenwerking – Juliette Staüdt

De verdragen van Malta (Valetta, 1992) en Faro (2005) hebben in verschillende mate invloed gehad op de verschillende actoren in de archeologie. Uit een gemêleerde groep van professionele en amateurarcheologen die in de jaren ’90 opgravingen uitvoerden is nu een beroepsgroep van professioneel archeologen opgestaan die verkennend en gravend onderzoek uitvoeren met gedegen kennis en hoogwaardige technologie. Daarnaast zijn de kennis en kunde van de overigen uit deze groep bestaande uit veelal hartstochtelijke amateurs verhoudingsgewijs achterop geraakt. Toch bieden publieksarcheologie en actieve erfgoedparticipatie kansen voor beide groepen om samen erfgoed te beschermen en beleid te beïnvloeden. Aan de hand van twee case studies en interviews met vrijwillige (beroeps en amateur) archeologen schetst de spreker wat beide verdragen voor de betrokken groepen hebben betekend, wat de huidige stand van zaken is en welke randvoorwaarden nodig zijn om in te toekomst op succesvolle wijze te blijven samenwerken Deze lezing schetst een realistisch beeld van de kansen en bedreigingen bij de inzet van vrijwillige archeologen voor het behoud van archeologisch erfgoed, zowel in situ als ex situ.

Over de sprekers

Heleen van Londen is werkzaam als universitair docent aan de Universiteit van Amsterdam en is gespecialiseerd in archeologische monumentenzorg, landschap en erfgoed. Zij geeft leiding aan het Nederlandse deel van het internationale project Community Archaeology in Rural Environments (CARE) onder leiding van prof. Carenza Lewis. Het leidde tot een internationale vergelijking naar sociale effecten van participatie in de archeologie. Samen met Monique van den Dries (Universiteit Leiden) deed zij onderzoek naar de stand van zaken van participatie in Nederland en naar de rol die archeologie zou kunnen spelen in het sociaal domein. Heleen is nu projectleider voor de tweedejaars veldcursus op Terschelling naar voorbeeld van CARE, met de naam CARE Schylge, de middeleeuwse naam van Terschelling. Daarnaast is Heleen bestuurslid van ICOMOS Nederland.

Juliette Staüdt studeerde Middeleeuwse Geschiedenis aan de Universiteit van Leiden. Zij werkt in de archeologie voor diverse opgravingsbedrijven waarbij zij zich met name richt op het schrijven van bureauonderzoeken. Ook is zij actief als vrijwilliger bij de AWN Nederlandse Archeologie Vereniging voor de afdeling Zuid-Veluwe en Oost Gelderland (AWN-17) waar zij verantwoordelijk is voor het veldwerk en de rapportage van het project Geitenwaard (site waarbinnen het tempelcomplex van Herwen-Hemeling is opgegraven), collectiebeheer en het veldwerkcoördinaat. Daarnaast hoopt Juliette binnen afzienbare tijd een PhD te behalen aan de Universiteit van Leiden over de domaniale hoven van de graven van Gelre waarin middeleeuwse geschiedenis, historische geografie en archeologie samenkomen.

Praktische informatie

Kosten De lezing kost €5 per persoon (gratis voor ICOMOS leden). Koffie, thee en water zijn inclusief, overige drankjes tegen betaling.  Maaltijd Om 18u30 kunt u mee eten. Behalve anders gecommuniceerd betreft dit een Indonesische rijsttafel.  De kosten zijn 15 euro per persoon. Koffie, thee en water zijn inclusief, overige drankjes tegen betaling.  Let op: aanmeldingen of afmeldingen voor de maaltijd uiterlijk 48 uur voor aanvang.  Locatie Amstelkerk (Amstelveld 10, Amsterdam)

Aanmelding

De aanmelding gaat via de website. Klik hier.   We hopen jullie te zien op woensdag 11 maart in de Amstelkerk in Amsterdam. Tot dan!

Volgt u ICOMOS Nederland al op LinkedIn?

Naast de waardevolle informatie in onze nieuwsbrief delen wij ook regelmatig nationaal en internationaal erfgoednieuws van ICOMOS en andere organisaties op LinkedIn. Volg ICOMOS Nederland op LinkedIn en blijf op de hoogte van de nieuwste ontwikkelingen in de erfgoedsector! 🏛️🌍